Leestijd: ~5 minuten

Patellaluxatie bij honden: losse knieschijf — is een operatie altijd nodig?

Je ziet je hond af en toe op drie poten lopen — de ene achterpoot omhoog gehouden, alsof hij een steentje in zijn schoen heeft. Na een paar stappen zet hij hem weer gewoon neer en loopt hij verder alsof er niets aan de hand is. Dit hop-skip-patroon is het kenmerkende teken van patellaluxatie, en het is een van de meest voorkomende orthopedische aandoeningen bij kleine honden. Gelukkig is het in de meeste gevallen geen reden voor paniek.

Wat is patellaluxatie?

De patella — de knieschijf — is een klein bot dat over een gleuf aan de voorkant van het dijbeen beweegt bij het buigen en strekken van de knie. In een normaal gewricht zit de patella goed vast in die gleuf en glijdt hij soepel heen en weer. Bij patellaluxatie springt de knieschijf uit de gleuf, meestal naar de binnenkant (mediaal) bij kleine rassen, soms naar buiten (lateraal) bij grotere rassen.

Pijn of ongemak vertaalt zich vaak in gedragsverandering — zie ook Spelen met andere honden - Wat is gezond spel en wanneer is het pesten?.

Als de patella uit positie glijdt, blokkeert het gewricht tijdelijk. De hond reageert door de poot op te tillen en een paar stappen op drie poten te lopen. De spanning van de pees trekt de knieschijf op een gegeven moment terug in de gleuf, en het lopen gaat normaal verder. Dit kan eenmalig per week voorkomen, of meerdere keren per dag — afhankelijk van de ernst.

Welke honden zijn gevoelig?

Kleine en miniatuurrassen hebben de hoogste prevalentie van patellaluxatie. Yorkshire Terriërs, Chihuahua's, Pommers, Bichon Frisés, Maltezers en Toy Poedels staan bovenaan de risicolijst. Bij deze rassen is de aandoening sterk erfelijk bepaald — de anatomische verhoudingen van het been en kniegewricht die tot luxatie leiden, worden doorgegeven in foklijnen. Bij grotere rassen als Labradors, Flatcoated Retrievers en Akitas kan de buitenwaartse variant (laterale luxatie) optreden.

Voeding is een van de beste preventieve maatregelen — Botten geven aan je hond - Welke zijn veilig en welke splinteren? legt uit hoe.

Vier graden van ernst

Veterinaire classificatie deelt patellaluxatie in vier graden in, op basis van hoe makkelijk de knieschijf luxeert en of hij vanzelf terugspringt.

Meer hierover lees je in Artrose bij honden - Pijnverlichting en de juiste manier van bewegen.

Bij graad 1 luxeert de knieschijf alleen bij handmatige druk van de dierenarts. De hond heeft geen of nauwelijks klachten in het dagelijks leven, en de patella springt vanzelf terug. Behandeling is doorgaans niet nodig — wel jaarlijkse monitoring.

Bij graad 2 luxeert de patella soms spontaan en is het hop-skip-patroon soms zichtbaar. De knieschijf keert doorgaans vanzelf terug naar de juiste positie. Afhankelijk van hoe frequent de luxaties zijn en of de hond pijn heeft, wordt conservatief behandeld of operatief gecorrigeerd.

Bij graad 3 zit de patella vaker buiten de gleuf dan erin. De hond is merkbaar kreupel en heeft pijn. Een operatie is in de meeste gevallen sterk aanbevolen om verdere gewrichtsschade te voorkomen.

Bij graad 4 zit de patella permanent buiten de gleuf en kan hij niet handmatig teruggeplaatst worden. De hond staat en loopt met ernstige kreupelheid. Chirurgie is noodzakelijk, maar de structurele afwijkingen zijn soms zo ernstig dat volledig herstel niet altijd haalbaar is.

Diagnose

De dierenarts diagnosticeert patellaluxatie door het kniegewricht handmatig te onderzoeken — voelen of de knieschijf luxeert, hoe makkelijk dat gaat en of hij terugspringt. Röntgenfoto's zijn aanvullend nuttig om de botstructuur te beoordelen: de diepte van de gleuf, de hoek van de botstructuren en eventuele artrose die al is opgetreden als gevolg van de chronische luxaties.

Lees voor meer context ook HD (Heupdysplasie) bij grote rassen - Preventie en pijnbestrijding.

Is een operatie altijd nodig?

Nee. Graad 1 en milde graad 2 worden vaak conservatief behandeld en gaan goed. De pijlers van conservatieve behandeling zijn gewichtsbeheersing — elk extra kilogram vergroot de krachten op het gewricht — spieropbouw via gerichte fysiotherapeutische oefeningen of hydrotherapie, pijnstilling bij episodes van pijn, en gewrichtssupplementen zoals glucosamine en omega-3.

Een aanpassing in het dieet kan hierbij helpen, zoals beschreven in Hond is te dik - Verantwoord afvallen met een dieetplan.

Operatieve behandeling is geïndiceerd bij graad 3 en 4, of bij graad 2 met frequente luxaties en aantoonbare pijn die niet voldoende reageert op conservatieve aanpak. Het risico van te lang wachten met operatie bij hogere graden is dat de aanhoudende abnormale beweging van de patella het kraakbeen beschadigt en op den duur artrose veroorzaakt. Een nog ernstiger complicatie is kruisbandruptuur — de abnormale krachten op de knie door de geluxeerde patella vergroten de kans op een gescheurd kruisband significant.

Operatietechnieken

Chirurgie bij patellaluxatie combineert doorgaans meerdere technieken afhankelijk van de specifieke anatomische afwijkingen. Sulkusverdieping (trochleoplastiek) maakt de gleuf dieper zodat de patella beter vastzit. Tibiacrestverplaatsing corrigeert de richting van de peeskrachten op de patella door het bot waaraan de pees vastzit te verplaatsen. Kapselreparatie spant de gewrichtskap aan voor extra stabiliteit. Herstel duurt zes tot acht weken met gecontroleerde beweging en fysiotherapie.

Dagelijkse verzorging helpt dit vroeg te signaleren — lees ook Traanstrepen en ogen schoonmaken bij honden.

Veelgestelde vragen

Mijn hond loopt soms op drie poten maar lijkt geen pijn te hebben. Moet ik naar de dierenarts?

Ja. Het hop-skip-patroon is op zichzelf al reden voor onderzoek, ook zonder zichtbare pijn. Honden zijn goed in het verbergen van pijn, en zelfs bij graad 2 luxaties met weinig zichtbare hinder kan er gewrichtsschade optreden als het onbehandeld blijft. Een dierenarts kan de graad beoordelen en bepalen of monitoring of behandeling nodig is.

Gerelateerde informatie vind je in Hernia bij de hond (rughernia) - Symptomen, rust en herstel.

Kan patellaluxatie vanzelf overgaan?

Nee. De anatomische oorzaak — te ondiepe gleuf of verkeerde bothoeken — gaat niet vanzelf weg. De luxaties kunnen in frequentie toenemen, afnemen of gelijk blijven, maar de onderliggende structurele afwijking is permanent. Tijdige aanpak voorkomt dat milde gevallen verergeren tot hogere graden.

Kan ik mijn hond preventief beschermen?

Bij erfelijk aangedane rassen is preventie beperkt. Fokkers die consequent honden met graad 0 of graad 1 inzetten voor fokkerij, verkleinen de kans op ernstige patellaluxatie in de volgende generatie. Als je al een hond hebt van een risicoras: gezond gewicht houden, matige maar regelmatige beweging, en vermijd hoge sprongen en abrupte landingen die extra krachten op het kniegewricht veroorzaken.

Is patellaluxatie pijnlijk voor mijn hond?

Dat hangt af van de graad en de frequentie. Een graad 1 hond merkt nauwelijks iets. Bij graad 2 zijn de episodische luxaties soms even pijnlijk, maar de hond herstelt snel. Bij graad 3 en 4 is de chronische luxatie met aanhoudende druk op het kraakbeen pijnlijk — mede door de artrose die eraan gekoppeld is. Pijnstillers zijn een onderdeel van de behandeling bij hogere graden.

Wat kost een operatie voor patellaluxatie?

De kosten variëren afhankelijk van de kliniek, de grootte van de hond en de gebruikte techniek. Een patellaluxatie-operatie bij een klein ras kost doorgaans tussen de 1.000 en 2.500 euro per poot. Als beide poten worden geopereerd — soms in één operatiesessie, soms in twee — telt dat op. Informeer vooraf en check je dierenverzekering op dekking van orthopedische ingrepen.